Coen Aalders: ‘Verandering vraagt om zelfvertrouwen en koersvastheid’

Gouden Gasten zijn denkers en doeners (m/v), die verandering en vernieuwing in organisaties van binnenuit ondersteunen. In een interviewreeks stellen we ze één voor één aan je voor. Vandaag: Coen Aalders.

Coen, wat doet een change executive?

“Ik leid en begeleid verandermanagement op directieniveau. In het verleden ben ik een aantal keer gemeentesecretaris geweest, onder andere bij de gemeente Sittard-Geleen. In die rol geef je leiding aan honderden, soms meer dan duizend medewerkers. Alles komt er samen: strategie, operatie, politiek, de technische kant, mensen – die complexiteit vind ik interessant. Mijn toegevoegde waarde ligt op het organisatie brede vraagstuk.”

Hoe leid je complexiteit in goede banen?

“Ik heb altijd medicijnen willen studeren. Dat is er nooit van gekomen, maar de medicinale invalshoek gebruik ik wel degelijk in mijn werk. Wat je ook doet, ik geloof dat je eerst een goede diagnose moet stellen van het vraagstuk. Op dit moment werk ik als interim Institute Director bij het International Institute of Social Studies (ISS). Daar heb ik de diagnose net gemaakt. Je schrijft op wat iedereen eigenlijk al weet, maar zodanig dat het toch nieuw perspectief oplevert. In veel diagnoses wordt de kool of de geit gespaard. Na twintig jaar werkervaring geloof ik dat het me eindelijk lukt om precies de goede diagnoses te stellen.”

Waar moet een goede diagnose aan voldoen?

“Enkel zuivere waarnemingen werken helend. Waarnemen wat er is, zonder daarbij te oordelen, zorgt voor helderheid. In mijn diagnoses probeer ik zo min mogelijk te beoordelen en veroordelen. Mensen in organisaties willen gehoord en gezien worden. De schuldvraag is niet relevant. Dingen gebeuren normaal gesproken met goede intenties, ook als deze niet effectief blijken te zijn.”

Stel, de diagnose is gesteld. Wat is dan nodig om verandering in gang te zetten?

“Ik geloof in het paradigma ‘strategie = executie’. Aan de slag op basis van operationele noodzaken. Pragmatisch en door voortdurend bij te sturen. Gaandeweg je weg vinden. In bijna alle opdrachten die ik doe, organiseer ik voor leiderschapsteams eens per maand een reflectiedag. In de dynamiek en complexiteit waarin ik werk is het super belangrijk om regelmatig afstand te nemen tot het vraagstuk. Dit hadden we bedacht, is dat gelukt? Waar sturen we bij? Reflectie is cruciaal.”

Waarom ben je geen medicijnen gaan studeren?

“Ik deed op school niet goed genoeg mijn best en koos een ander pad. Het A-pakket sloot een studie medicijnen uit.”

 Heb je daar spijt van?

“Ik doe niet meer aan spijt. Op mijn LinkedIn-pagina schrijf ik: alleen het heden heelt. Accepteren wat er is, is de enige manier om verder te komen. Ik heb het door schade en schande geleerd. Tien jaar geleden kwam ik in mijn midlife crisis. Veel mannen kopen op dat moment een motor. Ik besloot om mezelf een paar belangrijke vragen te stellen en mijn verliezen op het gebied van loopbaan, gezondheid en relaties te accepteren. Illusies loslaten bleek voor mij de enige manier om in een nieuwe fase van mijn leven te komen. Het werkte bevrijdend. Via trainingen aan bedrijven en particulieren help ik inmiddels ook anderen om in die nieuwe fase te komen. Daarbij maak ik gebruik van opstellingen.”

Wat gebeurt er tijdens zo’n training?

“Opstellingen volgens het levensintegratieproces (LIP) zijn een manier om naar jezelf te kijken. Als jij deelneemt laat ik anderen een deel van jouw leven representeren. Onopgeloste zaken komen daarmee boven tafel. Ik ben net terug uit China en later dit jaar geef ik trainingen in onder meer Zwitserland, Taiwan en Frankrijk.”

Gebruik je opstellingen ook in je werk?

“Ik gebruik de instrumenten die ik bezit, maar alleen als ze effectief zijn. Het mag niet zo zijn dat je alles als een spijker ziet, omdat je toevallig een hamer in je hand hebt. Ik probeer nooit te acteren vanuit mijn eigen dogmatiek, maar altijd te redeneren vanuit de problematiek van de opdrachtgever.”

Mensen noemen jou authentiek, visionair, sensitief en duidelijk, schrijf je op je site. Hoe ziet dat eruit in de praktijk?

What you see is what you get. In mijn standpuntbepaling ben ik transparant. Als ik maandag iets zeg, zeg ik dinsdag hetzelfde. Geloofwaardigheid is cruciaal in mijn werk. En ik ga voor echte verandering. Wij organisatieadviseurs hebben soms de reputatie om laag over te vliegen, de boel onder te schijten – om het even plat te zeggen – en dan weer te verdwijnen. Zo werkt het niet. Ik voel me verantwoordelijk om organisaties de volwassenheid te geven om dingen op een andere manier te doen, ook als ik weg ben.”

Op je site schrijf je ook: ‘Het leiden van veranderprocessen is een kunst op zich.’ Wat bedoel je daarmee?

“Niet zelden worden managers op pad gestuurd met een veranderopgave, maar een verandering managen is iets anders dan een bestaande situatie managen. Verandermanagement is een op zichzelf staande expertise met eigen dynamieken.”

Wat zijn die dynamieken?

“William Bridges is een van mijn grote inspiratiebronnen. Hij schreef het boek Transitions. Daarin beschrijft hij dat een veranderproces zich voltrekt in drie fases. De eerste fase noemt hij ending, losing, letting go. Daarin loopt de oude situatie af. In de derde fase begint dat wat bedacht is, oftewel: the new beginning. Daartussen zit fase 2, the neutral zone. Die tweede fase zit vol onzekerheden. Voor een nieuw begin is het noodzakelijk om te stoppen met het oude.”

Wat is de moeilijkheid?

“Veel transities lopen stuk omdat the neutral zone als te onzeker wordt ervaren. Het lukt niet, er is teveel weerstand, met als gevolg dat men terugkeert naar de oude situatie. Om fase 2 goed door te komen is veel zelfvertrouwen vereist. Het vraagt om koersvastheid.”

Waar houd je je mee bezig als je niet aan het werk bent?

“In mijn studententijd ben ik kok geweest. Ik vind koken heerlijk en sta nog steeds graag in de keuken. Ik voel me het meest thuis in de modern Italiaanse en Franse keuken. Het leuke van koken vind ik dat je steeds weer meer leert over producten en bereidingen. Op een gegeven moment heb je geen menu meer nodig om iets lekkers op tafel te zetten. Naast het koken, besteed ik graag tijd met mijn vriendin, die in Groningen woont, en mijn kinderen, die alle drie in Utrecht wonen.”